Ç SÜT KALTES

KALTEL SÜT HERKESE KAZANDIRIR

  Bunun tam tersini de söyleyebiliriz. Kalitesiz süt herkese kaybettirir. Süt kalitesi inein memesinden çkmadan önce balar. Süt sald andaki kalitesinden daha kaliteli olamaz. Pastörizasyon ve UHT ilemleri sütü olduundan daha kaliteli hale getiremez.

  Bilindii gibi meme iltihaplarna “mastitis” adn veriyoruz. Mastitis görünür halde ise, yani inein memesi kzarm, imi ve süt bozuk phtl ise zaten sütün kullanm söz konusu deildir. Süt atlr. nein tedavisine giriilir. Ancak, görünmeyen, gizli, sinsi mastitis varsa inein memesi ve sütü normal görünür. Gizli mastitis sinsi bir düman olduundan inein memesini için için köreltir, baka ineklere mikrobun bulamasna zemin hazrlar, süt miktarn azaltr, fakat ad üstünde “gizli” olduundan kendini göstermez, gerekli önlemlerin alnmas gecikir. Gizli mastitis yapan balca etkenlerden biri Staphylococcus aureus ad verilen akll bir mikroorganizmadr. Bu etken doku içerisine gizlenerek etrafna bir duvar örer. Antibiyotiklerin etkisinden kurtulmay baarr. Gözle görülmeyen bu tip gizli mastitisler bata CMT testi olmak üzere çeitli testlerle anlalr. Bu testler sütün somatik hücre says ya da elektrik geçirgenlii, kimyasal maddelerinin deiimi ile ilgili testlerdir.

  Sütte gizli mastitisi belirleyen en önemli bulgu sütün somatik hücre saysdr. Somatik hücreler meme içerisindeki mikroorganizmalara kar vücudun mücadelesini gösteren lökositlerdir. Bu say ne kadar çoksa sava o kadar hzldr. Somatik hücre says memedeki yangsal reaksiyonun iddetine göre artar. Dolaysyla somatik hücre says yüksek sütler, kalitesiz sütlerdir. Görüldüü gibi süt kalitesi memenin içinde balyor. Çünkü sütün üretildii hücrelerin sal ile ilgili olarak süt kaliteli ya da kalitesiz olarak memeden çkabiliyor.

  Gizli mastitisli memede süt yapc hücreler tahrip olduundan, sütün miktar, içerdii kazein, ya, kuru madde, protein, laktoz miktarlar azdr. Üretici daha az süt elde ettii gibi, sütü ileyen mandra ya da fabrika gibi üniteler de daha az mamül elde ederler. Daha az mamul elde etmekle kalmayp, düük kaliteli mamüller elde ederler. Kalitesiz bir sütten kaliteli mamul elde edilemez.

  ABD’de yaplan çalmalarda sütün miktarnda somatik hücre saysna, dolaysyla yangsal reaksiyonun iddetine bal olarak % 6 ila % 29 arasnda azalma olurken, süt proteininde
% 1,4 , toplam kazeinde %18, potasyumda % 9,5, kalsiyum miktarnda % 66, yada % 8,5, yasz kuru madde de % 1,5-8, yada % 10.5, laktoz’da % 5-30 orannda azalma söz konusu olur. Böylece sütten elde edilen peynir, tereya gibi mamüllerde de eksik üretim ve dolaysyla bu üretimi yapanlarn kayb ortaya çkacaktr.

  Süt memenin henüz içindeyken ve saldktan sonra süte geçen mikroorganizmalarn birer mikroskobik canl olduunu ve milyonlarca olduklarn unutmamak gerekir. Mikroorganizmalarda dier canllar gibi beslenirler ve artk çkarrlar. Artklarn süte brakrlar.

  Daha sonraki safhalarda mikroorganizmalar UHT ya da pastörizasyon teknikleriyle yok edilseler bile canlyken süte braktklar artklar hiç bir ekilde yok olmaz. Bu da kalitesiz süte ve giderek kalitesiz mamüle sebep olur. Dier yandan gizli mastitislerde sütte enzim aktiviteleri artar. ki önemli enzim, Plasmin ve Lipase enzimleri, sütte yalarn ve proteinlerin ykmlanmasna neden olurlar. Bu enzim aktiviteleri ya ve protein azalmasna, ayn zamanda sütte ya da mamüllerinde aclam tada yol açarlar.

  Plasmin ayn zamanda sütte jellemeye sebep olduu gibi, sl ilemlere de dayankldr. Lipase ve plasmin enzimleri yine UHT ve pastörizasyon ilemlerine dayankl olduklar için, bu ilemler sütün kalitesini yükseltmez. Çi sütte tuzlu tad, kötü koku ve aclama lipase ve plasmin enzimlerinin aktivitelerini, ayn zamanda somatik hücre artn gösterir.

 Gizli meme yanglar peynir yapmnda mayann çalma zamann kötü yönde etkiler, telemenin gevek olmasna neden olur. Bu da peynirin, miktarnn az olmas yan sra, kalitesiz olmas sonucunu dourur. Miktar konusunda fikir vermesi açsndan örnek verirsek; somatik hücre says 340.000’den 240.000’e dütüünde peynir verimi % 1, somatik hücre says 640.000’den 240.000’e dütüünde peynir verimi % 3.3 orannda artar. Ayrca raf ömrünün uzamas da önemli bir kazançtr.

 Görüldüü gibi gizli mastitis süt srcl yapan üreticinin sütünü çalarak, üreticiye zarar verir. nekler arasnda yaylan mikroorganizma ineklerin memelerinin kurumasna, erkenden sürüden çkmalarna, dolaysyla büyük ekonomik kayplara sebep olur. Sütü alp ileyen süt fabrikas ya da mandralarn mamul randmanlarn ve kalitelerini olumsuz yönde etkiler. Sütü ya da süt mamülünü tüketen insanlarn kalitesiz, gda deeri azalm, lezzetsiz, aclam mamüllerle kar karya gelmesi problemi ortaya çkar. En banda söylendii gibi kaliteli süt herkese kazandrr ya da kalitesiz süt herkese kaybettirir.

Ne yaplmal?
1- Sam öncesi ve sam sonras teat-dip (daldrma)
2- Salrken kuru ve temiz memeler
3- Uygun sam teknikleri
4- Alama (Lysigin Mastitis As)
5- Kuru dönem tedavisi
6- Problemi giderilemeyen ineklerin sürüden çkarlmas
7- Sütü saarken ve sadktan sonraki temizlie dikkat etmek.
8- Sütü sadktan hemen sonra soutmak ve souk zinciri hiçbir zaman bozmamak

Sütü üretenleri, tüketenleri ve ileyenleri koruyacak bu önlemleri süt üreticisine anlatmak-öretmek ve uygulanmasn salamak herkesin görevi olmaldr.