ÜLKEMZDE

 

HAYVANCILIIN SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERLER

      Hayvanclmzn Türkiye Ekonomisi Bakmndan Önemi Nedir?

-  Hayvanclk ülkemiz ekonomisi bakmndan; artan nüfusun hayvansal protein ihtiyacnn karlanmas, hayvanlarn dorudan insan gdas olarak deerlendirilmeyen bitkisel ürünleri ve artklarn faydal gdalara dönütürebilme yetenekleri, sanayiye ham madde salamas ve istihdama olan katklar nedenleriyle önemli bir sektördür.

-  Bugün temel olarak hayvancla dayal yem sanayi, süt ve süt mamulleri sanayi, dericilik ve tekstil sanayileri ile, veteriner ilâçlar ve hayvanclk ekipman sanayileri yeni istihdam alanlar yaratmakta, hayvansal ürünlerin ilenmesi yoluyla katma deer artna neden olmaktadr. Genelde hayvancln katma deer yaratma imkan, dier tarmsal sektörlere göre daha fazladr.

-  Hayvansal ürünlerin üretim ve tüketim miktarlar, günümüzde gelimiliin bir ölçüsü olarak kullanlmaktadr. Ülkemiz hayvan says bakmndan önemli bir potansiyele sahip olmasna karn, elde edilen hayvansal ürünler açsndan hayvancl gelimi ülkelerle karlatrma yapldnda, durum pek de parlak görünmemektedir. Türkiye’de kii bana düen yaklak 84 gr. proteinin ancak ¼’ü, hayvansal orijinli kaynaklardan salanmaktadr. Oysa, dengeli ve salkl beslenme için günlük gereksinim duyulan proteinin, yaklak yarsnn hayvansal kaynakl olmas gereklidir. Günlük gereksinim ise, beher kg. vücut arl için 1 gramdr. Türkiye’de bugün tüketilen et miktar kii bana 19 kg., süt miktar 170 litre, yumurta miktar ise 120 adet dolaylarndadr. Bu deerler; gelimi ülkelerde et için 80 kg., süt için 350 litre, yumurta için 350 adettir. Ülkemizde kii bana tüketilen hayvansal ürünlerin düüklüü ve talebi karlamak için hayvansal ithalata bavurulmas, yetersizliin en önemli kantdr.

-  Hayvanclk, bugün hâlen tarmsal üretim içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türkiye’de hayvancln Gayri Safi Yurt çi Hâslaya katks %6, toplam tarmsal üretim içerisindeki pay da yllara göre %33-36’dr. 

 

  Güneydou Anadolu Bölgesinde Hayvancln Mevcut Durumu Nasldr?

-  Güneydou Anadolu Bölgesindeki hayvanclk sorunlarn, Türkiye’de yaayanlardan farkl bir boyutta ele almak yanl olacaktr. Genel olarak, makro düzeyde tarma uygulanan politikalarn yansmas, tüm bölgelerde ayn iddette olmasa bile hissedilmektedir. Bölgenin özel koullarndan dolay, son 10 ylda hayvanclk gerileme trendine doru gitmeye balamtr.

-  Bölgede hayvancl etkileyen çok çeitli faktörler vardr ve bu faktörlerden her birinin etki payn dikkate almadan yaplacak çalmalar, baarya ulaamayacaktr.

-  Türkiye’de mevcut sr varlnn yaklak %11’i,koyun varlnn %23.89’u ve keçi varlnn %22.61’i Güneydou Anadolu Bölgesinde bulunmaktadr. Ancak, saysal olarak büyük bir potansiyele sahip bölgede, bu hayvanlardan alnan verim düzeylerinin istenilen seviyede olduunu söylemek güçtür.

 

      Bölgedeki Hayvanlarn Verimleri Ekonomik Üretim çin Yeterli midir?

-  Bölgede verimi düük olan rklarn verim düzeylerinin artrlmas için, en etkin ve yaplmas zorunlu ilerden birisi, bunlarn slahdr. Islahta ise, damzlk materyal çok önemlidir. Damzlk hayvan materyalini elde etmek için, damzlk yetitiren özel iletmelerin kurulmas ve çoalmas gerekmektedir. Bölgede Ceylanpnar Tarm letmesi dnda, organize olmu bir kurum bulunmamaktadr. Bu iletmede yetitirilen damzlklar ise, bölgenin ihtiyacn karlayacak kapasite ve düzeyde deildirler. Çiftlikte ideal artlar içinde yetitirilen damzlklar, köy artlarnda istenilen düzeylerde verimli olamamaktadrlar. Bunun yannda; bölgeye son on yllk süre zarfnda yurt dndan gebe düve ithali yaplm, ancak bunlar bir yandan gereksinmeyi karlamaktan uzak, dier taraftan yanl olduu gibi ayrca, plânsz ve egüdümsüz çalma nedeniyle baarl olamamlardr. Sözü edilen yollarla salanan damzlk hayvanlarn, yetitiricilerin koullar nedeniyle bakm, besleme ve barndrlmasna gerekli özen gösterilmeyip, uygun ortam hazrlamadndan, bunlarn canl olarak elde tutulmalar dahi mümkün olamamtr.

-  Bölgede yllardan beri uygulanan slah çalmalar sonucunda; kültür rk %4, melez rk %23.4’e ulamtr. Yerli rklarn oran ise, %72.6 dolaylarndadr. Bu oranlar dikkate alndnda, bölgede slah çalmalarnda baarl olunmad sonucu anlalmaktadr.

-  Bölgede koullar uygun olan iletmeler için, saf (kültür) rk hayvanlarn yetitirilmesi düünülebilir. Ancak, bu tip iletmelerin saysnn son derece snrl olmas nedeniyle, seleksiyon, melezleme ve aratrma çalmalarnn daha düzenli bir biçimde sürdürülmesi gereklidir. Bunun için öncelikle, hayvancln çeitli konularnda çalan kamu kurulular ibirlii yapmaldr. Bölgede; gebe düve ithalât yerine, yerli rklarn kültür rklar ile melezleme çalmalarna arlk verilmeli, bu konuda doal ve sun’î tohumlama çalmalar dikkate alnarak yeniden politikalar belirlenmelidir. Bölgede damzlk yetitiren özel iletmelerin kurulmas ya da kurdurulmasnn tevik edilmesi gereklidir.

 

      Yem ve Besleme Hakknda Neler Yaplabilir?

-  Bölgede yetitirilen hayvan varlnn fazla ve neredeyse tamamna yaknn meraya dayal olarak beslenmesi nedeniyle, meralar ar otlatlmamal ve gerekli bakm-dinlendirme yaplmaldr. Ekilebilir tarm alanlar içinde yem bitkileri üretimi, %3 gibi oldukça düüktür. Oysa gelimi ülkelerde bu deer, %25-30 düzeylerindedir. Özellikle GAP bölgesinde yem bitkileri yetitiricilii çok daha düüktür. Sulamann yaygnlamas ile, yem bitkilerinin ekim nöbetine girmesi salanmaldr. Bölge hayvancl tamamen meraya dayal ekstansif sistemle yaplmakta, sadece k aylarnda bir miktar yem ilâvesi yaplmaktadr.

-  Bölgede yem fabrikalarnn fazlalna ramen,hayvan varl dikkate alndnda dier bölgelere göre yem tüketimi azdr.Karma yem talebinin az olmas nedeniyle, mevcut fabrikalar %30-40 kapasite ile çalmaktadrlar.

-  Üretilen karma yemlerde gerekli denetimler yaplmad için,üreticiler ucuz olan kalitesiz yeme yönelmekte ve sonuçta hayvanlardan beklenilen verimi alamamaktadr.

-  Yetitiriciler gerek kaba yem üretimi ve gerekse kaliteli karma yem kullanmann avantajlar hakknda bilgilendirilmelidirler.

-  Günümüzde çeitli hayvanclk kollarnda, düük bir kâr marj ile üretim yaplmaktadr.

-  Kârllk azaldndan yetitiriciler yem tüketimlerini ksmaktadrlar. htiyac olan besin maddelerini temin edemeyen hayvanlar, verimlerini azaltmaktadrlar. Böylece; hem yem sanayicilerinin, hem de üreticilerin gelirleri azalmakta, sonuçta elde edilen hayvansal ürün miktarlarnn azalmasndan dolay iç talebin karlanmas için ithalât yaplmakta, uzun vadede sektörle ilgili herkes zarar görmektedir.

 

           Bölgedeki Hayvancl Etkileyen Salk Problemleri Nelerdir?

    -  Bilindii gibi, bölgede iletmelerin büyük çounluu küçük sermayeli aile iletmeleri eklindedir. Bu iletme sahiplerinin çou, hayvancl teknik bir düzeyde yapacak nitelikte deildirler.  Hayvanlarn çou elverisiz barnaklarda yetitirilmektedir. Hayvanlarn hemen hemen tamamen doa artlarna terk etmeleri ve gerekli önlemlerin alnmamas nedeniyle, yörede her yl yüzlerce hayvan ölmekte, büyük parasal kayplar meydana gelmektedir.Özellikle az gelimi yörelerde, kendi saln korumaktan âciz insann, hayvan sal için çok eyler yapmas beklenemez.

-  Hayvan hastalklar tehis lâboratuarlar ve burada çalabilecek uzman veteriner saylar yetersiz olup, teknik ve hijyenik koullarda yaplmayan hayvanclk nedeniyle, hastalklar yaygn olarak devam etmektedir. Son yllarda skça rastlanan sr vebas, bunun tipik bir sonucudur.

-  Devlet, gerekli tekilâtlanmay yapmal ve bölge düzeyinde yaygn, yeterli ve etkin tehis ve kontrol lâboratuar a kurarak, yeterli uzman hekim görevlendirmelidir. Bu lâboratuarlarda hastalklarn tehisi, kontrolü ve önlenmesi salanmaldr. Bölgedeki tüm hayvanlar iç d ve kan, paraziter hastalklara kar korunmalarn salamak amacyla, mücadele programlar gelitirilmelidir. Bölgeler arasndaki hayvan almlar kontrol altna alnmaldr. Ayrca, yetitiricinin hayvan hastalklar ve salkl korunma konusunda bilgilendirilmesi salanmaldr.

 

     Yetitiricilerin Bilgi Düzeylerini Artrmak çin Neler Yaplabilir?

-  Zirai üretim faaliyetinin en önemli halkalarndan birini oluturan yaym hizmetinin etkin bir ekilde çalmamas nedeniyle, aratrmalarda ulalan sonuçlar veya teorik bilgiler ne yazk ki uygulamaya aktarlamamaktadr. Buna en güzel örnek; üniversitelerde büyük emek ve kaynak harcanarak yaplan aratrmalarnn sonuçlarnn, asl hedefi olan üreticiye aktarlamam olmasdr. Bu görevi, Tarm Bakanlna bal tarm kurum ve kurulular üstlenmi olup, iyi bir ekilde örgütlenememe, parasal ve uzman eleman açsndan yetersiz olmas nedeniyle tam yerine getirememektedir. Ayrca, bu kurulularn aratrma merkezi durumunda olan üniversitelerle ilikileri yok denecek kadar azdr.

-  Yaym hizmetlerinin yetersizliinin yan sra teknik, malî ve idari konularda hayvanclkta uraanlara yeterli bilgi veren kurulular da yoktur. Basn-Yayn, Radyo ve özellikle televizyondan pratik eitim programlaryla yararlanlmal, hayvanclk konusunda çeitli dokümanlar hazrlanarak yaygn olarak demonstrasyon çalmas yaplmaldr.

 

     Bölgede Hayvanclk Alannda Örgütlenme Nasldr?

-  Bölgede iletmelerin küçük ve dank olmasndan dolay, ciddi anlamda üretici birlikleri, kooperatifler vb. gibi, üretici organizasyonlar (tavukçuluk hariç) yoktur.  Tarmsal amaçl kooperatiflerin büyük bir bölümü de, devlet örgütü gibi çalmaktadr. Gerçekten de, Türkiye Tarm Sat Kooperatifleri ile Türkiye Tarm Kredi Kooperatifleri bu niteliktedir. Oysa, hayvancl gelimi olan ülkeler bu alandaki baarlarn, örgütlenme modellerine borçludurlar.

-  Hayvancln gelimesini salamak için; bölgedeki yetitiricilerin kooperatif ve birlik kurmalar özendirilmeli, Tarm Bakanl bünyesinde bulunan örgüt birimlerinin hayvanclk konusunda çalan dier birimlerle olan balarnn kuvvetlendirilmesi gerekmektedir.

 

      Bölgede Hayvansal Ürünlerin Pazarlanmas Nasl Yaplmaldr?

-  Güneydou Anadolu Bölgesi’nde iletmelerin çou, küçük ölçekli aile tipi iletmelerdir. Bu iletmeler, geni bir alana yaylm durumdadr. Ayrca, bu iletmelerin ortak çkarlarn koruyacak organizasyonlar da bulunmamaktadr. Bu durum, üretilen ürünlerin uygun bir fiyatla satlamamasna neden olmaktadr. Özellikle süt fiyatlar, süt fabrikalar ve çevredeki mandralar tarafndan belirlenmektedir. Belirlenen fiyat ise üreticiyi tatmin etmemektedir. Bu olumsuzluk, özellikle sr yetitiriciliinin gelimesini engelleyen en önemli etmenlerden birisidir.

-  Hayvancln gelitirilmesi için, özellikle pazarlama sorununun çözümlenmesi gereklidir. Bunun için, öncelikle yetitiricilerin pazarlama örgütlerini kurmalar veya kooperatiflemeleri salanmaldr.

 

      Bölgede Hayvan Barnaklarnn Durumu Nasldr?

-  Bölgede hayvan barnaklar, büyükba ve küçükba hayvan yetitiricilii için özellikle de, kültür rk hayvanlar için uygun bir durumda deildirler. Barnaklar, hayvanlarn sadece barnmalarn salamak ve kötü hava koullarndan korunmak amacyla yaplm olup, hayvanlarn üretim yapmalar için gerekli koullar mevcut deildir. Bölgede devlet destei ile yaplan projeli, modern, büyük ve küçükba hayvan barnaklarnn says çok az olup, bunlarn bir çounda da hâlen üretim yaplmamaktadr. Bölgemizde tavukçuluk sektörü ile ilgili kümeslerin durumu, dier hayvan barnaklarna göre nispeten daha iyi bir durumdadr.

-  Güneydou Anadolu Bölgesi, ülkemizin en scak bölgelerinden birisi olduu için, hayvanlarn korunaca çevre artlar souktan ziyade scaklktr. K aylarnda scaklk çok düük olmad için, tam çevre kontrollü hayvan barnaklar yerine açk veya yar-açk ahrlar, perdeli kümesler uygundur.  Bu tip barnaklar, hem istenilen çevre artlarn salayacak ve hemde daha ucuza mal edilecektirler. Böylece iletme sermayesinin önemli bir bölümü, alt yap yerine üretime aktarlabilecektir.

 

       Sonuç Olarak Baarl Bir Hayvanclk çin;

-   Pazar hazr olan, talep duyulan bir ürünü elde etmeye yönelik iletme kurulmal,

-   Kurulacak iletme ulam kolay, pazara yakn olmal,

-   Yüksek verimli kültür rk veya melezlerinden sürü oluturulmal,

-   Yüksek verimli hayvanlar; çevre artlarna kar hassas olduklar için, uygun barnaklarda barndrlmal,

-   Hayvan hastalklarna kar düzenli olarak alama yaplmal, hijyenik artlara dikkat edilmeli,

-   Kaliteli kaba ve kesif yem kullanm, silâj üretimi tevik edilmeli,

-   Üreticilerin bilgi ve beceri düzeylerini arttrc seminer, kurs, demonstrasyon vb. çalmalar düzenlenmeli,

-   Kooperatif veya üretici birlikleri kurularak, yetitiricilerin örgütlenmeleri salanmal,

-   Tarmsal kredilere bölgede üretim yapan bütün üreticilerin ulamasn salayacak düzenlemeler yaplmal, amacna uygun kullanlmas salanmaldr.

 

" Ülke ve bölge hayvanclna kaliteli karma yem üretmekle verdiimiz hizmetin yannda, hayvancln daha bilimsel yaplmas ve gelimesine yönelik ücretsiz danmanlk hizmeti de verilmektedir. "

 

" Ülke kalknma mücadelemizde daha uzun bir süre birlikte çalma temennimizle bol kazançl, salkl ve baar dolu bir yaam temenni ediyoruz. "

                                                                                                                                                                                                                             Rama A.  Teknik Destek Bölümü