Süt Srclnda, Döl Tutma Problemlerinin, 

Besleme ve Çevre Koullaryla likisi

     Özellikle ülkemizin bat bölgelerinde ve üstün genetik özelliklere sahip boalarn spermalaryla ineklerin döllenmesini salayan çiftliklerde döl tutma konusunda baz problemler görülmektedir.

Buzalar sürünün gelecei ve iletmenin sütle birlikte en önemli kazanç unsuru olduklarna göre, döl kayplaryla iletmenin büyük zararlara urayaca açktr.

  Çiftlikte genetik seviyenin, yllar içinde yaplan rk slahyla, yüksek düzeye ulamas, mutlaka bakm, besleme ve barnak koullaryla desteklenmi olmaldr. Tersi söz konusu olduunda ineklerin önce döl verimleri, daha sonra süt verimleri düer ve kesinlikle hasta olurlar.

Çok süt veren inekler doumu takiben hzla zayflamaya ve bu arada günden güne artan bir ekilde süt vermeye balarlar. Giderek süt veriminde pik noktaya çkmaya çalan inekler önemli miktarda enerjiye ihtiyaç duyarlar. Genetik ilerlemeyle enerji seviyesini paralel tutamayan sütçü iletmelerde “döl tutmama” problemi hemen kendisini gösterir.

neklerin doumu yapmalarn takip eden 60 nc gün civarnda tekrar kzgnlk göstermesi ve döl tutmas istenir. Bu zaman ineklerin en çok süt verdii dönem, dolaysyla enerjiye en çok ihtiyaç duyduklar dönem olduundan ilk tohumlamada döl tutmalar problem olabilir. Döl verimini kontrol eden FSH ve LH hormonlarnn yumurtalk üzerindeki etkisi kanda bulunan IGF1 (Insülin benzeri büyüme faktörü) ad verilen bir hormonla ayarlanmaktadr. Beslenmesinde enerji eksiklii olan ineklerde IGF1 eksik olacandan vücudun salglad FSH ve LH hormonlar yumurtalk üzerinde tesir göstermeyecek ve yumurtlama olmayacaktr. ayet yumurtlama olsa bile döl tutabilecek yetenekte primer folliküller olumadndan yumurta kanalna atlan yumurtalar döllenemeyecektir. Enerji eksikliiyle beslenen inekler ancak sütün pik dönemi bittiinde ve enerji gereksinimi azaldnda döl tutabilirler ki, bu dönem dördüncü, beinci tohumlamaya denk gelir. te enerji ile döl verimi arasndaki iliki ve dolaysyla döl kaybnn ana sebebi budur.

Dier yandan doum sonras rahim kaslmalar belli bir sklk ve iddette olmazsa, sonun atlamamas, rahimin kendini toparlayamamas ve temizlenemeyen rahimin iltihaplanmas gibi sonuçlar ortaya çkabilir. Rahim kaslmalar yine enerji ile ilgili olup, enerjisi gereksinimin altnda kalan ineklerin son atamama, metritis gibi problemlerle karlamas kaçnlmaz sonuç olmaktadr. Bu noktada inekler, dolaysyla inekleri bulunduran sütçü iletme “profesyonel yardm” a ihtiyaç duyar. Belli dönemlerde özel karmlardan ibaret yem katklaryla ineklere yardmc olunmas art olur. Burada sözü edilen belli dönemler gebeliin son günleri, lohusaln ilk günleri, inein döl istedii yani kzgnlk gösterdii gün ve tohumland zamandr. Asl önemli “profesyonel yardm” ise çiftliklerdeki yem formülasyonunun gözden geçirilerek enerjisiyle, vitamin, mineral ve aminoasitleriyle dengeli bir yemin hazrlanmasdr. Gerçekten üstün verimli ineklere yem formülasyonu hazrlamak ve bunu uygulamak adeta sanat haline gelmitir. Çünkü enerji verecek yem hammaddelerini bilinçsizce, dengesizce kullanmak asidoza sebep olabilir.

Döl tutma konusundaki baka bir problem de yemdeki hzl çözülebilir proteinlerin fazlaldr. Bunlar vücutta ar amonyak birikimine, karacierin yorulmasna, yumurtalklarn çalmamasna, sonuç olarak döl veriminde aksamalara sebep olurlar. Eer enerji noksanl söz konusuysa vücut yanl bir yoldan giderek proteinden enerji elde etmeye çalr ki bunun sonu KETOSS denilen bir hastalktr. Yüksek kan ketonu bulunan inekler kzgnlk göstermez, döl tutmaz, karacierleri yalanr, hatta doum sonras ölüme kadar giden problemler ortaya çkabilir.

Doumdan önce, gebeliin son dönemlerinde ar beslenen iman inekler’in bana ketosis, döl tutmama, yatt yerden kalkamama, sonunu atmama, karacierin yalanmas, gibi problemlerin gelme ihtimali yüksektir. O yüzden çiftlik sahibinin ya da yöneticisinin çok iyi bir gözlemci olmas gerekir.

Ülkemizde yaanan baka bir dert barnaklarn uygun olmamasdr. Ne yazk ki kapal barnaklara heves ve bu konudaki yanl bilgiler halen devam etmektedir. nekler için 22°C nin üzerindeki scaklktaki ortamlar adeta zehir etkisi yapmaktadr. Ancak; bu konudaki bilinçsizlik ve ineklerin kapal ahrlara konulmas, ar scaktan itahlarnn kesilmesine sebep olmaktadr. tah kesilen inek eksik yedii yemle birlikte doal olarak eksik enerji alacandan, yukarda sözünü ettiimiz olaylar yaayacak ve en basitinden, hasta olmasa bile döl tutmayacaktr. nek barnaklarnn doru havalandrlm olmas için etrafna kesinlikle duvar yaplmamas, çat ortasnn 60 cm açk braklmas, bunlarla birlikte vantilatör tarznda fanlar taklmas tavsiye edilir. nek ahrlarna vantilatörün çapnn on kat mesafeyle fanlar yerletirilmesi konforu, itah, süt ve döl verimini arttracaktr. Özetle vantilatörler kazanc arttran unsurlar olarak görülebilir. neklere salanan her türlü konfor mutlaka kazanç olarak, fazlasyla geri dönecektir. Dier yandan ar scak, kapal ahrlarda bulundurulan inekler strese gireceinden kzgnlk göstermeme gibi problemlerin yan sra süt azalmas, baklk sisteminin bozulmas, daha sk hasta olma gibi olaylar iletmeyi zarara uratacaktr. neklerin döl tutmas için hormonlar, rahim iltihaplar ve dier hastalklar için antibiyotikler kullanlmas gerekecek, batan yaplan yanllar düzeltmek için çok para harcanacak ve her zaman da baarl sonuç alnmayacaktr.

Sonuç olarak; ineklere zamannda “profesyonel yardm” yaplmas amacyla özel hazrlanm yem katklarnn kullanlmasn, açk barnak sistemlerini ve scak havalarda serinletici önlemlerin alnmasn tavsiye ediyoruz.